Leven

uitgelichte-afbeelding_2

Heksenvervolging

De 16e eeuw was een bloeitijd van de heksenprocessen. Ook in Amsterdam werden verschillende vrouwen veroordeeld en ongekend hard bestraft voor vermeende tovenarij. In dit artikel wordt aandacht geschonken aan twee processen die in het midden van de 16e eeuw hebben plaatsgehad. Beide zaken zijn opmerkelijk te noemen en zijn het daarom waard om voor het voetlicht te brengen. Aan…

Meisje met lantaarn, Jan Thomas, Gerard Dou, 1661 - kopie

Spokerij

In Amsterdam woonden talloze rijke en voorname gezinnen. Daar zij hun tijd graag wilden benutten om hun rijkdom verder te vergroten, schoten huishoudelijke klusjes er vaak bij in. Voor dit werk werden dienstmeisjes in huis gehaald. Doorgaans leverde dit dienstverband geen problemen op, maar wel in het geval van Trijntje Abrams. Zij jaagde haar meester en dame de stuipen op…

Leonard Plovier en twee meisjes te Antwerpen in vaten verdronken, 1560, Jan Luyken, 1685_1

Fye Jans versmacht

Misdadigers die in het verleden door de schout van Amsterdam in de kraag werden gegrepen, legden een bekentenis af. Dit gesprek tussen schout en misdadiger werd opgeschreven in het confessieboek. Veelal ging het om lichte vergrijpen als diefstal of hoererij maar enkele misdrijven zijn zo curieus dat het de moeite waard is om er meer aandacht aan te besteden. Deze…

Bakker Arent Oostwaard en zijn vrouw Catharina Keizerswaard, Jan Havicksz. Steen, 1658 - kopie (2)

Duivekater

In Amsterdam vierde men in de 16e en 17e eeuw Kerst en Nieuwjaar met een fijn en licht gezoet gebak dat duivekater werd genoemd. Dit gebak had zijn oorsprong in de Zaanstreek en Amsterdam. In verschillende Amsterdamse bronnen komen de duivekaters voor. In dit verhaal wordt niet alleen de historische context weergegeven, de lezer kan na het lezen ook aan…

Volewijk 1650-1700 - kopie

Opsporing Verzocht

In een grote stad als Amsterdam woonden in de 17e eeuw niet alleen mensen die het hart op de goede plek hadden. Het had ook een grote aantrekkingskracht op personen die kwaad in de zin hadden. Doorgaans konden deze mensen na een misdaad snel opgepakt worden door de schout en passend gestraft worden. Er waren echter zaken waarvan de dader…

Paulusklooster 1544

Weeshuisziekte

In januari van het jaar 1566 werd de bevolking van Amsterdam opgeschrikt door een geheimzinnige ziekte die onder de kinderen van het Burgerweeshuis uit was gebroken. De kinderen leken door een boze geest bezeten: ze raakten buiten zichzelf,  klommen als katten tegen de muren en op de daken, ze spraken met lispelende tongen vreemde woorden uit en braakten scherpe voorwerpen…

Opnamedatum:  2012-11-19

Moordsoldaat

Het uitgaansleven in 17e-eeuws Amsterdam was bijzonder levendig. Talloze kroegen, wijnhuizen, bordelen en herbergen waren in de stad te vinden. Door de fanatieke alcoholconsumptie kwam het geregeld voor dat beschonken bezoekers met elkaar op de vuist gingen. Sporadisch liepen deze vechtpartijen zodanig uit de hand dat er zwaargewonden en doden vielen. Een dergelijk voorval vond op vijf maart 1667 plaats.…

De man met een vuurpijl, met toeschouwers, 1695, Jacob Gole, Cornelis Dusart, 1695 - 1724 - kopie

Vuurwerk

In de Middeleeuwen had Amsterdam twee keer te maken met een grote stadsbrand. Door het gebruik van open vuren, houten huizen en nauwe straten was het bijna onmogelijk om de brand een halt toe te roepen. In 1421 brandde een derde deel van de stad af. Enkele decennia later, in 1452, werd bijna driekwart van middeleeuws Amsterdam in de as…

Vrouw op een jaarmarkt door een dief van haar geldbuidel beroofd, Jan Luyken, Jan Bouman, 1685 - kopie

Jong geleerd, oud gedaan

De 17e eeuw was voor veel Amsterdammers een eeuw die rijkdom en voorspoed bracht. Er was echter ook een groot deel van de bevolking afhankelijk van bedelarij en criminaliteit om in hun onderhoud te voorzien. Het gros van deze luiden was tussen de achttien en veertig jaar, maar er waren ook notoire jeugddelinquenten en hardleerse bejaarden die op bedrieglijke wijze…

Het valse kaartspelen, Jan Miense Molenaer, 1640 - 1668 - kopie

Dobbelen

Wie houdt er niet van om met een paar vrienden een spelletje te spelen? Je kan natuurlijk thuis afspreken, maar in iedere Amsterdamse kroeg liggen wel spelkaarten of dobbelstenen achter de toog die je kunt gebruiken voor de meest uiteenlopende spelletjes. Ook in de 17e eeuw werd er een breed scala aan spelletjes gespeeld. Regelmatig resulteerden dergelijke spelen tot grootschalige…

Willem-van-Oranje1

Wilhelmus

Bij iedere wedstrijd van het Nederlands elftal laait de discussie weer op welke spelers uit volle borst mee zullen gaan zingen met het Wilhelmus. Weinig tot geen van deze spelers zal weten dat dit lied in vroegere tijden een echt strijdlied was. Ten tijde van de opstand werd het Wilhelmus niet alleen gebruikt om het moreel van de geuzen hoog…

Johan van Oldenbarnevelt onthoofd, 1619, Jan Luyken, Pieter van der Aa (I), 1698

Valsmunterij

De groeiende welvaart van Amsterdam had een grote aantrekkingskracht op mensen uit het buitenland. Duizenden immigranten arriveerden jaarlijks in de haven van Amsterdam op zoek naar een beter bestaan. Veel van hen hadden weinig kwaad in de zin maar sommigen begaven zich in het criminele circuit. Sommige misdrijven werden ongenadig hard bestraft.  Een voorbeeld van een dergelijke misdaad wordt geïllustreerd…

De papeter. Daniel Boone (1650-1698)

Lepels

Bij archeologisch onderzoek worden in de Amsterdamse binnenstad geregeld lepels gevonden. Meestal zijn deze lepels van tin gemaakt, maar sporadisch komt ook wel eens zilveren exemplaar boven water. Tijdens de aanleg van de stations aan het Damrak en het Rokin ten behoeve van de Noord/Zuidlijn zijn honderden lepels gevonden die een beeld geven van een klein deel van de Amsterdamse…

Gesina ter Borch - 1650

Kind in privaat

Het is tegenwoordig heel normaal dat het gewone publiek de politie helpt bij het oplossen van een misdrijf. Hoge beloningen worden uitgeloofd voor de gouden tip die leidt naar de dader. Ook in het 17e-eeuwse Amsterdam was dit bij gruwelijk misdrijven het geval. In de winter van 1666 vond een dergelijk misdrijf plaats waarbij de stad een beloning uitloofde voor…

Rembrandt-1664 - kopie

Elsje Christiaens

Het is vandaag, 1 mei 2014, precies 350 jaar geleden dat een jong meisje ter dood werd veroordeeld. Dit meisje, afkomstig uit Denemarken, zou normaal gesproken in de vergetelheid zijn geraakt. Maar door een tekening van Rembrandt heeft ze een gezicht en bekendheid gekregen. Op 28 april 1664 werd Elsje Christiaens voor het eerst verhoord door de schout. Haar bekentenis…

Kittensteyn - 1629 -

Dansen

Ieder weekend worden de verschillende dansgelegenheden in Amsterdam massaal bezocht. Tot in de late uurtjes wordt de dansvloer bevolkt met mannen en vrouwen. Een heel normaal verschijnsel vanuit ons oogpunt bezien. Dit was in de 17e eeuw echter niet zo vanzelfsprekend. Op 28 april 1629 werd een keur afgekondigd. Een keur is te vergelijken met een wet die opgesteld werd…

tuchthuis rasphuis

Confessie Niclaes Albertse

In Amsterdam kwamen misdrijven geregeld voor. Als iemand binnen de stad tegen de lamp liep, werd hij of zij verhoord door de schout en veroordeeld door de schout en schepenen van de stad. Veelal waren verdachten geen poorter van de stad maar afkomstig uit de lagere sociale klassen. Het verhoren van de verdachten werd uitgevoerd door de schout en de…

poorter Amsterdam

Poorter van Amsterdam

In Amsterdam werd vroeger een onderscheid gemaakt tussen verschillende inwoners van de stad. Er waren zogenaamde ‘ingezetenen’ en ‘poorters’. Dit onderscheid bestond al in de 13e eeuw. Als poorter van de stad had je meer rechten en privileges dan bewoners die geen poorter waren. Voordelen die het poorterschap bood: – Je kwam als poorter in aanmerking voor een bestuurlijke functie.…

Alteratie van Amsterdam

Alteratie van Amsterdam

Op 1 april verloor Alva zijn bril. Met dit bekende rijmpje wordt gerefereerd aan de inname van Den Briel door de protestantse watergeuzen op 1 april 1572. Een gebeurtenis die plaats vond in de buurt van Rotterdam, maar tot in Amsterdam gevolgen had. Deze inname vormt de opmaat voor de uiteindelijke Alteratie van Amsterdam:  een zeer belangrijke religieuze kanteling in…