Wonen

2 - kopie

Middeleeuwse stadsmuur (2)

Op 31 januari verscheen in Het Parool een artikel met de kop: “Middeleeuwse stadsmuur ontdekt bij het Singel”. Weliswaar zitten er enkele blokken van de oude muur in de kade van de Geldersekade, maar nog niet eerder werd een aaneengesloten stuk muur aangetroffen. In dit korte artikel worden enkele foto’s getoond van deze bijzondere vondst. In een eerder artikel op…

Nieuwe Kerk Amsterdam, Claes Jansz. Visscher (II), 1613 - 1648 - kopie (2)

Ellendigenkerkhof

In het leven is er tenminste één zekerheid, we gaan uiteindelijk allemaal een keer dood. Dat was vroeger natuurlijk niet anders. Het grootste deel van de overledenen werd begraven in gewijde grond in of rond de kerk. Er waren echter ook uitzonderingen. Zo kon u in een eerder artikel alles lezen over het curieuze Geuzenkerkhof. Deze keer komt een kerkhof…

dodelijk-ongeluk-jan-luyken-1699-kopie

Verkeerschaos

Amsterdam is een prachtige stad en dat weten niet alleen de bewoners. Van heinde en verre komen mensen om de talloze bezienswaardigheden te bezoeken. Aan het verblijf van al deze toeristen kleven de nodige nadelen. Een artikel in Het Parool van 24 juni 2016 had als kop: “Tolerantiegrens drukte bij veel Amsterdammers overschreden”. Je zou zeggen dat de chaotische taferelen…

Detail van het schilderij uit 1538.

Middeleeuwse stadsmuur

Aan het einde van de 15e eeuw werd besloten Amsterdam te omringen met een hoge muur om de stad beter te kunnen verdedigen. Een muur waar vandaag de dag amper iets van terug te vinden is maar die in de gehele 16e eeuw bepalend is geweest voor het uiterlijk van de stad. De bouw had niet alleen een grote weerslag…

Jacob van Deventer - kopie

Geuzenkerkhof

Aan het einde van de zestiende en het begin van de zeventiende eeuw liepen buiten de stadsmuren van Amsterdam talloze paden die naar het achterland leidden. Deze paden hadden intrigerende namen zoals ‘Spaensch Leger’ of ‘Caetsbaanpad’. In enkele transport- en ondertrouwakten komt een naam voor waar weinig over bekend is: het Geuzenkerkhof. Uit de inhoud van de bronnen is niet…

Trompetter, Jacob de Gheyn (II), 1575 - 1629 - kopie

Stadsmuzikanten

Amsterdam had in de 16e en 17e eeuw veel verschillende soorten ambtenaren in dienst. We zagen eerder de hondenslager en pluimgraaf al voorbij komen. In dit artikel worden de stadsmuzikanten onder de loep genomen. De archiefbronnen geven een  prachtig beeld van de werkzaamheden van deze muzikanten. Op 21 juni 1521 werden Anthonys Jansz. en zijn zoon Jacob Anthonysz. tot trompers…

Het planten van bomen, Jan Luyken, 1660 - 1712 - kopie

Boombeplanting

In alle beschrijvingen uit de 17e eeuw wordt Amsterdam geroemd om zijn bomen. Als één van de eerste Europese steden werd vanaf het einde van de 16e eeuw op grootschalige en systematische wijze de boomaanplant ter hand genomen. Om een dergelijke operatie in goede banen te leiden werden vanuit stadswege houtvesters en stadsgaardeniers in dienst genomen om erop toe te…

Nicolaes Visscher 1660 (Booming Amsterdam)

Vierde uitleg

Met de derde vergroting kwam een enorm oppervlakte bouwgrond binnen de stadsmuren te liggen. De vergroting was binnen een aantal jaren volgebouwd. In 1618 was nauwelijks een bouwkavel te verkrijgen. Niet alleen de behoefte aan nieuwe bouwgronden noopte het stadsbestuur om aan een vierde uitleg te denken, ook de fortificatie rondom de stad moest verbeterd worden. Al snel na de…

Pesthuis van boven - kopie

Pesthuis

Voor zieken en bejaarden bestonden er in Amsterdam verschillende gespecialiseerde gasthuizen die zorg verleenden. Na de Alteratie in 1578 werden de ontruimde kloosters van de Oude en Nieuwe Nonnen ingericht als het Sint-Pietersgasthuis (Binnengasthuis). In dit gasthuis werd in 1594 een pesthuis gebouwd. Als gevolg van de explosieve bevolkingsgroei vanaf het einde van de 16e eeuw was dit pesthuis al…

De bedreigde zwaan, Jan Asselijn, ca. 1650 - kopie

Stadszwanen

Slenterend over de Oudezijds Achterburgwal vallen niet alleen de roodverlichte ramen op, ook in de grachten is het een drukte van belang. Het water wordt bevolkt door tientallen knobbelzwanen. Deze grote en sierlijke vogel was in de Middeleeuwen edel wild en het houden van dergelijke vogels was uitsluitend toebedeeld aan de adel. Amsterdam verkreeg dit recht in 1529 nadat het…

Westelijke eilanden

Derde uitleg

Aan het einde van de 16e eeuw had Amsterdam getracht de nieuwkomers een plek in de stad te bieden (zie eerste en tweede uitleg). De toestroom van immigranten bleef echter zodanig groot, mede door de komst van duizenden mensen uit de Zuidelijke Nederlanden, dat de stad aan het begin van de 17e eeuw genoodzaakt was een derde stadsuitbreiding te verwezenlijken. Veel…

P1040509 - kopie

Burgerweeshuis

In de Kalverstraat geeft een smalle steeg toegang tot het Amsterdam Museum. De monumentale poort die hierbij gepasseerd wordt geeft een indicatie van de functie die het gebouw in het verleden heeft gehad, het opvangen van weeskinderen. Voordat het Burgerweeshuis op deze plek neerstreek, waren de gebouwen als klooster in gebruik en was het weeshuis elders gevestigd. Rond 1520 werd,…

bast linksonder - kopie

Tweede uitleg

Zoals beschreven in een eerder artikel over de eerste uitleg van Amsterdam werden met de eerste stadsuitleg woningen en industrie gerealiseerd. Heel lang heeft Amsterdam niet op deze bescheiden uitbreiding kunnen teren. Door de grote stroom immigranten uit de Zuidelijke Nederlanden, op de vlucht voor de Spaanse tirannie, groeide de Amsterdamse bevolking explosief. Deze nieuwkomers hadden woon- en werkruimte nodig…

De contouren van de eerste uitleg

De Eerste uitleg

In de periode 1550-1700 groeide de bevolking van Amsterdam van 30.000 inwoners in 1550 tot ruim 200.000 aan het einde van de 17e eeuw. Om alle nieuwe inwoners een plek te bieden waren stadsuitbreidingen noodzakelijk. In totaal werden vier uitbreidingen verwezenlijkt waarvan de laatste twee de grootste impact hebben gehad op het uiterlijk van de stad zoals we die nu…

Kittensteyn - 1629 -

Dansen

Ieder weekend worden de verschillende dansgelegenheden in Amsterdam massaal bezocht. Tot in de late uurtjes wordt de dansvloer bevolkt met mannen en vrouwen. Een heel normaal verschijnsel vanuit ons oogpunt bezien. Dit was in de 17e eeuw echter niet zo vanzelfsprekend. Op 28 april 1629 werd een keur afgekondigd. Een keur is te vergelijken met een wet die opgesteld werd…

Jan van der Heyden lantaarn

Verlichting

Het is tegenwoordig moeilijk voor te stellen met alle verlichting die in de stad aanwezig is, maar vroeger kon je in Amsterdam na zonsondergang geen hand voor ogen meer zien. Weliswaar hadden sommige huizen een lantaarn aan de gevel hangen, maar dit gaf nauwelijks licht. Wilde je ’s nachts veilig over straat, dan moest je met een lantaarn in de…

Cellebroeders klooster

Rokin 69

Zo op het oog heeft het pand aan het Rokin nummer 69 weinig van doen met de geschiedenis van Amsterdam. Het pand, waarop groot The Marine Insurance Company Limited staat, is in 1901 gebouwd en daarna enkel gebruikt als kantoorgebouw. Niet het pand, maar de plek herbergt een interessant verhaal dat nauw verbonden is met het lot van de middeleeuwse…